تحلیلی بر سازوکار نظارت و تعادل در روابط بین نهادهای حاکمیتی نظام جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : پژوهشی ( با رویکردهای کمی)

نویسندگان
سید محمد میر محمدی 1
سید مهدی الوانی 2
حامد زینعلی 3
1 * استاد، دانشگاه علامه طباطبایی.
2 ** استاد، دانشگاه علامه طباطبایی.
3 *** دکتری مدیریت دولتی، دانشگاه ولی عصر (عج)، رفسنجان (نویسنده مسئول).
چکیده
     هدف اصلی این پژوهش شناخت سازوکار نظارت و تعادل در میان نهادهای حاکمیتی در نظام جمهوری اسلامی ایران است. در این راستا، ابتدا به شناسایی و تعریف نهادهای حاکمیتی پرداخته شده است و این مفهوم اولیه با بهره‌گیری از روش گروه‌ کانونی و نظر خبرگان، جرح‌ و تعدیل شده و تعریفی که مورد اِجماع خبرگان بود، به­دست آمد. بر پایه این تعریف، نهادهایی که در قانون اساسی بدان‌ها اشاره شده تصریح و سازوکار نظارت و تعادل در اصول قانون اساسی با استفاده از روش تحلیل‌محتوا مشخص شده است. در پایان پژوهش الگوی حاصل از تحلیل محتوا که به تأیید خبرگان رسیده است، ترسیم شد.
کلیدواژه‌ها
نظارت و تعادل
حکومت
نهادهای حاکمیتی
سازوکار حل اختلاف
توزیع قدرت
تفکیک قوا
  1. اخوان کاظمی، بهرام (1383). نظارت بیرونی در نظام‌های سیاسی. فصل‌نامه حکومت اسلامی،33، 140-110.
  2. امام خمینی (ره) ،(1386). صحیفه نور. تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
  3. انصاری، محمد اسماعیل، شیروانی، علیرضا و دوالی محمد مهدی (1389). کاربرد مدیریت دانش سازمانی در کنترل و نظارت. فصل‌نامه‌ دانش ارزیابی، 4، 53.
  4. ایروانی، محمد جواد (1381). درآمدی بر نظریه نهادی. تهران: نشر سیاست.
  5. بشیریه، حسین (1382). درس‌های دموکراسی، چاپ اول. تهران: نشر مؤسسه نگاه معاصر.
  6. پورحسین، مهدی (1383). مهار قدرت سیاسی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. حکومت اسلامی، 33. 175-141
  7. جمعی از نویسندگان (1377). درآمدی بر حقوق اساسی، چاپ اول. تهران: انتشارات سمت.
  8. جوان آراسته، حسین (1380). مبانی حاکمیت در قانون اساسی. فصل‌نامه حکومت اسلامی، 21، 112- 69.
  9. دانایی‌فرد، حسن (1387). چالش‌های مدیریت دولتی در ایران، چاپ اول. تهران: سمت.
  10. راسخ، محمد (1390). نظارت و تعادل در نظام حقوق اساسی، چاپ دوم. تهران: دراک.
  11. رضایی، مرتضی (1391). حل اختلاف و تنظیم روابط قوای سه‌گانه در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران، (پایان‌نامه‌ کارشناسی ارشد). دانشگاه شهید بهشتی، ایران.
  12. زارعی، محمد حسین (1383). حکمرانی خوب، حاکمیت و حکومت در ایران. فصل‌نامه تحقیقات حقوقی، 4، 155-202.
  13. ساروخانی، باقر (1370). دایرة المعارف علوم اجتماعی، چاپ اول. تهران: کیهان.
  14. شعبانی، قاسم (1374). حقوق اساسی و ساختار حکومت، چاپ چهارم. تهران: اطلاعات
  15. طباطبائی مؤتمنی، منوچهر (1380). حقوق اساسی، چاپ اول. تهران: نشر میزان.
  16. غمامی، سید محمد مهدی (1386). تفکیک قوا؛ مفهوم و شیوه‌های اجرایی. فصل‌نامه حقوقی گواه، 10، 104-97.
  17. فاضلی، خادم‌حسین (1386). نظام سیاسی افغانستان و تعامل قوای سه‌گانه، فصل‌نامه‌ معرفت، 115، 153.
  18. فرشادگهر، ناصر (1389). حکمرانی مناسب در توسعه منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا، چاپ اول، تهران: دانشکده علوم اقتصادی.
  19. قاضی شریعت پناهی، ابوالفضل (1380). حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، چاپ هشتم. جلد اول، تهران: انتشارات دانشگاه تهران،
  20. قریشی، فردین (1389). بحران ناهماهنگی پایدار قوای سه‌گانه حاکمیت (مطالعه‌ی موردی ایران). فصل‌نامه سیاست، 40، 297-316
  21. مدنی، سیدجلال‌الدین (1374). حقوق اساسی در جمهوری اسلامی ایران، چاپ سوم. تهران: انتشارات سروش.
  22. مدنی، سید‌جلال‌الدین (1369). حقوق اساسی در جمهوری اسلامی ایران، چاپ اول. تهران: انتشارات سروش.
  23. منتسکیو، شارل دو (1370). روح القوانین. (ترجمه علی اکبر مهتدی)، تهران: انتشارات امیرکبیر
  24. منصورنژاد، محمد (1378). تفکیک قوا، ولایت مطلقه فقیه و استقلال قوا، فصل‌نامه حکومت اسلامی، 11، 63-40.
  25. موسوی، سید فضل‌الله (1393). تعدد دستگاه‌های نظارتی؛ فرصت یا تهدید (گزارش پژوهشی)، مرکز مطالعات و پژوهش‌های سلامت اداری و مبارزه با فساد سازمان بازرسی کل کشور، 60
  26. میرمحمدی، سید محمد (1392). مفاهیم کلیدی نظام اداری، چاپ اول. تهران: انتشارات نگاه دانش.
  27. میرمحمدی، سید محمد (1383). الگوی نظارت و کنترل در نظام اداری جمهوری اسلامی ایران، چاپ اول. تهران: سمت.
  28. وینسنت، اندرو (1387). نظریه‌های دولت (ترجمه حسین بشیریه). تهران: نشر نی
  29. هاشمی، سید محمد (1378). نظارت شورای نگهبان، از کتاب نظارت استصوابی، مجموعه مقالات (چاپ اول). تهران: نشر افکار.
  30. هاشمی، سید محمد (1392). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، چاپ بیست ‌و چهارم. تهران: نشر میزان.
  31. هانتینگتون، ساموئل (1371). سازمان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی (ترجمه محسن ثلاثی). تهران: علم.
  32. Blondel, J. (1995). "Comparative Government'' Loughborough: Harvester Wheatsheaf.
  33. Feld, A. L. (1986). Special Issue: Congress' Role and Responsibility in the Federal Balance of Power: Separation of Political Power: Boundaries or Balance? Georgia: Georgia Law Review Association.
  34. Kobylarz Thaddeus (n.d.). Separation of Power.s Retrieved from http://www. lawiki. org/lawwiki/Separation_of_powers.
  35. Loughlin, M. (2000). Sword & Scales: An examination of the relationship between Law & Politics. Oxford: Hart Publishing.
  36. Loughlin, M. (2003). The Idea of Public Law. Oxford: Oxford University Press.
  37. Weingast, B. R. (2009). The Political Institutions of Representative Government: Legislatures. Journal of Institutional and Theoretical Economics, 145(4), 693-703.