نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• محمد حکاک ¹
• زهرا عینی نرگسه ²

¹ استاد، گروه مدیریت، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران.

² دانشجوی دکتری مدیریت دولتی، گروه مدیریت، دانشکده مدیریت، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران.

چکیده

هدف: در سازمان‎های امروزی یکی از سبک‎های رهبری مخرب و منفی که به شدت نمود یافته است، تحت عنوان رهبری استثماری شناخته می‎شود. رهبران استثماری رهبرانی هستند که فقط به منافع خود می‎اندیشند و در جهت تحقق منافع فردی خود، دیگران را مورد استثمار و بهره‎کشی قرار می‎دهند. با توجه به اینکه این سبک رهبری زیر چتر رهبری مخرب و غیرکارکردی در سازمان‎ها قرار می‎گیرد و عواقب زنجیره‎ای منفی برای پیروان و سازمان به بار می‎آورد، لذا پژوهش حاضر با هدف ارائه الگوی شکل‎گیری رهبری استثماری در سازمان‎های دولتی با روش مدل‎سازی ساختاری تفسیری کل‎فازی انجام پذیرفت.

طراحی/ روش‌شناسی/ رویکرد: این پژوهش، در دو بخش کیفی و کمی انجام شده است، به این صورت که در بخش کیفی عوامل مؤثر بر پیدایش رهبری استثماری با استفاده از مصاحبه نیمه ساختاریافته با خبرگان شناسایی شدند و سپس در بخش کمی تأثیر هر عامل بر عامل دیگر از طریق پرسشنامه مقایسات زوجی که توسط خبرگان تکمیل گردید، سنجیده شد. پژوهش حاضر براساس هدف کاربردی و از نظر روش در زمره تحقیقات آمیخته کمی و کیفی است. داده‌ها از طریق روش مدل‌سازی ساختاری تفسیری کل فازی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته‌اند. جامعه آماری پژوهش در بخش کیفی و کمی، گروهی از خبرگان، شامل اساتید دانشگاه لرستان و مدیران ارشد سازمان‎های دولتی استان لرستان می‎باشند که تعداد 20 نفر از آن‎ها با استفاده از نمونه‎گیری هدفمند و اصل اشباع نظری در نظر گرفته شدند. ابزار گردآوری اطلاعات در بخش کیفی مصاحبه نیمه ساختاریافته است که به صورت حضوری در میانگین زمان 30 دقیقه‌ای انجام شد و در‌بخش کمی پرسشنامه محقق ساخته است. با توجه به اینکه 16 مولفه برای پیدایش رهبری استثماری در بخش کیفی شناسایی شد لذا پرسشنامه‌ها به صورت ماتریس [16×16] تشکیل و به صورت حضوری و ایمیلی در اختیار خبرگان مرحله قبل قرار گرفت و از آنها خواسته شد که براساس الگوریتم معادلات ساختاری تفسیری کل فازی به آن پاسخ دهند. روایی و پایایی آن به ترتیب با روش محتوایی و روایی نظری و پایایی درون کدگذار و میان کدگذار تائید شد. همچنین ابزار گردآوری اطلاعات در بخش کمی پرسشنامه است که روایی و پایایی آن با استفاده از روایی محتوا و پایایی باز آزمون تائید شد. در این پژوهش داده‌های کیفی با روش تحلیل محتوا و نرم‌افزار مکس‌کیو‌دی‌ای و نتایج کمی با روش مدل‌سازی ساختاری تفسیری کل‎فازی تحلیل شد.

یافته‌های پژوهش: نتایج پژوهش در قالب الگوی شکل‎گیری رهبری استثماری در چهار محور بسترهای شکل‎گیری رهبری استثماری، عوامل همبسته و مداخله‌جو در شکل‎گیری رهبری استثماری ابعاد رهبری استثماری و پیامدهای شکل‎گیری رهبری استثماری ارائه شده است.

محدودیت‌ها و پیامدها: با عنایت به هدف و نوع پژوهش که بایستی از فرایند مصاحبه و نظرات خبرگان استفاده می‌شد، این امرمحدودیت در تعداد نمونه و دشواری دسترسی به خبرگان را در بر داشت، همچنین احتمال سوگیری در پاسخ به سؤالات و ارائه و ثبت یافته‌ها وجود داشت. محدودیت دیگر این است که، با توجه به اینکه پژوهش حاضر در سازمان‌های دولتی استان لرستان صورت گرفت، لذا تعمیم‌پذیری نتایج پژوهش به جوامع دیگر با محدودیت روبروست. محدودیت دیگر پژوهش این بود که، این پژوهش در بازه زمانی مشخص صورت گرفت، بدین صورت مبین نظر پاسخ دهندگان در بازه زمانی محدودی است.

پیامدهای عملی: پژوهش حاضر با شناسایی سبک رهبری مخربی همچون رهبری استثماری به سازمان‎های دولتی کمک می‎کند تا درصدد شناسایی این مشکل اساسی که عملکرد شغلی، مدیران، کارکنان و در نهایت عملکرد سازمان را تحت تأثیر قرار می‎دهد، برآیند و از بروز این سبک رهبری و پیامدهای زیان‎بار آن که در پژوهش حاضر به آن اشاره شد در امان بمانند.

ابتکار یا ارزش مقاله: با توجه به اینکه، ماهیت رهبری به گونه‎ای است که هم عملکرد کارکنان و هم عملکرد کلی سازمان را تحت تأثیر قرار می‌دهد، ازاین‌رو پژوهش حاضر توانست با آگاه سازی مدیران از عوامل مؤثر بر شکل‌گیری سبک رهبری مذکور به آنان کمک نماید در راستای کنترل و کاهش این سبک رهبری مخرب و بهبود سبک رهبری‎شان گام بردارد.

کلیدواژه‌ها

• رهبری
• رهبری استثماری
• رهبران استثمارگر
• سازمان های دولتی
• روش TISM فازی

عنوان مقاله [English]

رهبری استثماری

نویسندگان [English]

• Mohammad Hakkak ¹
• Zahra Eyni nargeseh ²

¹ Professor, Department of Management, Faculty of Economics and Management, Lorestan university, Khorramabad, Iran.

² PhD student in public Administraion, Management faculty, Faculty of Management, Lorestan University, Khorramabad, Iran.

چکیده [English]

Purpose: In today's organizations, one of the most destructive and negative leadership styles that has become increasingly prevalent is known as exploitative leadership. Exploitative leaders are leaders who only think about their own interests and exploit and exploit others to further their own personal interests. Given that this leadership style falls under the umbrella of destructive and dysfunctional leadership in organizations and has negative chain consequences for followers and the organization, the present study was conducted with the aim of designing a model for the emergence of exploitative leadership in government organizations using the fuzzy interpretive structural modeling method. Design/ methodology/ approach: This research was conducted in two qualitative and quantitative parts. In the qualitative part, the factors affecting the emergence of exploitative leadership were identified using semi-structured interviews with experts, and then in the quantitative part, the effect of each factor on the other was measured through a paired comparison questionnaire completed by the experts. The present study is based on an applied purpose and in terms of method, it is a mixed quantitative and qualitative research. The data have been analyzed through the fuzzy whole interpretive structural modeling method. The statistical population of the research in the qualitative and quantitative part is a group of experts, including professors of Lorestan University and senior managers of government organizations in Lorestan province, 20 of whom were selected using purposive sampling and the theoretical saturation principle. The data collection tool in the qualitative section is a semi-structured interview that was conducted in person for an average of 30 minutes, and in the quantitative section, a researcher-made questionnaire. Considering that 16 components were identified for the emergence of exploitative leadership in the qualitative section, Therefore, the questionnaires were formed in the form of a [16×16] matrix and were provided to the experts of the previous stage in person and by email, and they were asked to respond to it based on the fuzzy whole interpretive structural equation algorithm. Its validity and reliability were confirmed by content and theoretical validity methods, and intra- and inter-coder reliability, respectively. Also, the data collection tool in the quantitative part is a questionnaire, whose validity and reliability were confirmed using content validity and test-retest reliability. In this study, qualitative data were analyzed using content analysis and MaxQDA software, and quantitative results were analyzed using the fuzzy interpretive structural modeling method.

Research Findings: The results of the research are presented in the form of a model of the emergence of exploitative leadership in four axes: the contexts of the emergence of exploitative leadership, correlated and interfering factors in the emergence of exploitative leadership, dimensions of exploitative leadership, and the consequences of the emergence of exploitative leadership.

Limitations & Consequences: Considering the purpose and type of research that should be used from the interview process and experts' opinions, this included the limitation in the number of samples and the difficulty of accessing experts, as well as the possibility of bias in answering the questions and presenting and recording the findings. Another limitation is that, due to the fact that the present research was conducted in the government organizations of Lorestan province, the generalization of the research results to other societies is limited. Another limitation of the research was that, this research was done in a specific time frame, thus it shows the opinion of the respondents in a limited time frame.

Practical Consequences: By identifying a destructive leadership style such as exploitative leadership, the present study helps government organizations to identify this fundamental problem that affects job performance, managers, employees, and ultimately the performance of the organization, and to avoid the emergence of this leadership style and its harmful consequences, as mentioned in the present study.

Innovation or value of the Article: Given that the nature of leadership is such that it affects both employee performance and the overall performance of the organization, the present study was able to inform managers about the factors affecting the formation of the aforementioned leadership style and help them take steps to control and reduce this destructive leadership style and improve their leadership style.

کلیدواژه‌ها [English]

• Leadership
• Exploitative Leadership
• Exploitative Leaders
• Government Organizations
• Fuzzy TISM Method