نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• محمد غفورنیا ¹
• نازنین ساعی ²
• محمدرضا بهبودی ²

¹ عضو هیات علمی گروه مدیریت صنعتی و دولتی، دانشگاه هرمزگان

² گروه مدیریت صنعتی و دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

چکیده

هدف: فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی در بسیاری از کشورها به دلایلی همچون مبارزه با جرائم سایبری، پیشگیری از شایعه‌پراکنی، یا جلوگیری از ترویج خشونت و محتوای نامناسب اجرایی می‌شود. این سیاست‌ها معمولاً با هدف حفظ امنیت ملی، نظم اجتماعی و حفاظت از ارزش‌های فرهنگی توجیه می‌شوند. با این حال، یکی از مهم‌ترین چالش‌های مرتبط با فیلترینگ، نبود ارزیابی سیستماتیک و شفاف از عملکرد دولت در اجرای این سیاست‌ها است. بدون ارزیابی دقیق، مشخص نیست که این اقدامات تا چه حد به اهداف موردنظر دست یافته یا باعث ایجاد پیامدهای منفی اجتماعی و اقتصادی شده‌اند. از همین رو، پژوهش حاضر با هدف ارزیابی عملکرد دولت ایران در زمینه فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی انجام شد و تلاش کرد تا این ارزیابی در قالب یک چارچوب سه‌بُعدی شامل کارآمدی، اثربخشی و مقبولیت عمومی ارائه شود.



طراحی/ روش‌شناسی/ رویکرد: براساس اهداف تعیین شده، این پژوهش در دسته پژوهش‌های کاربردی قرار دارد. از نظر نحوه گردآوری داده‌ها، پژوهش به صورت توصیفی-پیمایشی انجام شده و از نظر ماهیت داده‌ها، از روش آمیخته (کیفی و کمی) بهره برده است تا تحلیل عمیق و جامع فراهم شود. روش گردآوری داده‌ها در این پژوهش، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته بود که امکان بیان دیدگاه‌های شرکت‌کنندگان را با انعطاف‌پذیری فراهم می‌کند و هم‌زمان تمرکز بر موضوعات اصلی پژوهش حفظ می‌شود. جامعه آماری شامل اساتید و خبرگان دانشگاهی در حوزه مدیریت و فناوری اطلاعات، مدیران دولتی در حوزه ارتباطات، و کارشناسان و صاحب‌نظران فناوری اطلاعات بود. نمونه‌گیری به روش غیرتصادفی و هدفمند انجام شد و در نهایت ۱۵ نفر مصاحبه شدند. برای تجزیه و تحلیل داده‌های کیفی، از روش تحلیل مضمون آتراید-استرلینگ استفاده شد که فرآیندی نظام‌مند برای شناسایی و دسته‌بندی الگوها در داده‌ها ارائه می‌دهد. علاوه بر این، برای اولویت‌بندی و بررسی روابط بین عوامل شناسایی شده، از روش مدلسازی ساختاری تفسیری بهره گرفته شد.



یافته‌های پژوهش: تحلیل عوامل مؤثر بر کارآمدی، اثربخشی و مقبولیت عمومی سیاست فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی در ایران نشان داد که موفقیت این سیاست به هماهنگی نهادی، زیرساخت‌های فنی قوی و جلب اعتماد عمومی وابسته است. در بعد کارآمدی، زیرساخت‌های فنی، هماهنگی نهادی و نظارت مستمر در سطوح اول و دوم اهمیت دارند و اجرای مؤثر سیاست را تضمین می‌کنند؛ تخصیص منابع و همکاری با بخش خصوصی در سطح سوم نقش حمایتی دارند. در بعد اثربخشی، دستیابی به اهداف مانند کاهش محتوای غیرقانونی و تغییر رفتار کاربران در سطح اول قرار دارد، و عواملی نظیر دسترسی به ابزارهای دور زدن فیلتر و امنیت سایبری در سطح دوم جای دارند. هماهنگی نهادی به‌عنوان عامل مستقل، نقش محوری در هم‌راستایی اقدامات و اهداف سیاست دارد. در بعد مقبولیت عمومی، کیفیت پلتفرم‌های داخلی، آگاهی عمومی و شفافیت دولت در سطح اول، و تأثیر بر دسترسی به اطلاعات و معیشت در سطوح پایین‌تر اهمیت دارند؛ این تعاملات پیچیده نشان می‌دهد که مقبولیت اجتماعی بدون اقدامات هماهنگ و شفاف به دست نمی‌آید.



محدودیت‌ها و پیامدها: به دلیل محدودیت زمانی، آزمون مدل‌های به دست آمده انجام نشد و روابط میان عوامل به طور کامل بررسی نشد. با این حال، یافته‌ها نشان می‌دهد که تمرکز بر انسجام نهادی، تقویت زیرساخت‌های فنی و افزایش شفافیت و مشارکت عمومی می‌تواند موفقیت سیاست فیلترینگ را در ابعاد مختلف ارتقا دهد.



پیامدهای عملی: ارزیابی عملکرد دولت در زمینه فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی از نظر کارآمدی، اثربخشی و مقبولیت عمومی، ابزاری کلیدی برای بهبود سیاست‌گذاری، کاهش آسیب‌های اجتماعی و اقتصادی، و افزایش تعامل مثبت میان دولت و مردم است.



ابتکار یا ارزش مقاله: یکی از جنبه‌های نوآورانه این پژوهش، استفاده از چارچوب سه‌بُعدی کارآمدی، اثربخشی و مقبولیت عمومی در ارزیابی عملکرد دولت ایران در زمینه فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی است. بسیاری از مطالعات پیشین به صورت جزئی و پراکنده به اثرات فیلترینگ پرداخته‌اند، اما این مطالعه با ترکیب این سه بعد، امکان ارائه تحلیل جامع و چندبعدی از عملکرد سیاست‌گذاری را فراهم می‌کند و برای سیاست‌گذاران ابزار تصمیم‌گیری متوازن و علمی فراهم می‌آورد.

کلیدواژه‌ها

• دولت
• فیلترینگ
• شبکه‌های اجتماعی

عنوان مقاله [English]

Providing a framework for evaluating government performance regarding social media filtering

نویسندگان [English]

• Mohammad Ghafournia ¹
• Nazanin Saei ²
• Mohammahd Reza Behbodi ²

¹ Faculty member, Department of Industrial and Government Management, University of Hormozgan

² Department of Industrial and Government Management, Faculty of Management and Accounting, University of Hormozgan, Bandar Abbas, Iran

چکیده [English]

Purpose: Social network filtering is implemented in many countries for various reasons, including combating cybercrimes, preventing the spread of rumors, and curbing the promotion of violence, immorality, and other forms of inappropriate content. Governments often justify these policies as a means of protecting national security, maintaining social order, and safeguarding cultural values. However, one of the most significant challenges associated with filtering is the lack of systematic performance evaluation of government policies in this area. Without proper evaluation, it becomes difficult to determine whether the policy is achieving its intended objectives or whether it creates unintended negative consequences such as economic costs or reduced trust in governance. Therefore, the present study aimed to evaluate the performance of the government in filtering social networks in a comprehensive manner.



Design/methodology/approach: Based on the defined objectives, the research is classified as applied research, as it seeks to address a practical policy issue. In terms of data collection, it falls under descriptive-survey research; and regarding the nature of the data, it is categorized as mixed-methods research, combining both qualitative and quantitative dimensions to ensure a more reliable and valid outcome. Data were collected through semi-structured interviews designed to explore expert opinions in depth while allowing flexibility to capture unexpected insights. The study population consisted of academic experts in management and information technology, government managers in the field of communications, and specialists in communications and IT. The sampling method was non-random purposive sampling, which enabled the researchers to deliberately select individuals with relevant knowledge and expertise. A total of 15 interviews were conducted until theoretical saturation was achieved. The semi-structured interviews were analyzed using the Attride-Stirling thematic analysis method, which provides a systematic process for identifying, analyzing, and reporting patterns within qualitative data. Additionally, the Interpretive Structural Modeling (ISM) method was employed to structure and prioritize the identified factors in terms of their influence and interrelationships.



Research findings: The analysis of factors affecting the efficiency, effectiveness, and public acceptance of the Iranian government’s social media filtering policy shows that the success of this policy largely depends on institutional coordination, strong technical infrastructure, and gaining public trust. Regarding efficiency, technical infrastructure, institutional coordination, and continuous monitoring are critical factors at the first and second levels, ensuring effective policy implementation. At the third level, resource allocation and cooperation with the private sector are highlighted as key drivers. In terms of effectiveness, achieving goals such as reducing illegal content and influencing user behavior is placed at the first level, while challenges like access to filter bypass tools and cybersecurity issues are located at the second level. Institutional coordination is emphasized as an independent and influential factor across all levels. For public acceptance, the quality of domestic platforms, public awareness campaigns, and government transparency stand at the first level, whereas broader issues such as the impact on access to information and livelihoods appear at lower levels. The findings suggest that these interrelated factors form a complex network of interactions, in which institutional coordination emerges as a pivotal element that can enhance all three dimensions simultaneously by strengthening policy coherence, infrastructure, and transparency.



Limitations and consequences: In the present study, due to time constraints, the testing of the obtained models was not conducted, which could have provided further validation of the results. Another limitation was the lack of a detailed examination of the dynamic relationships between the identified factors. Nevertheless, the implications of this research are significant. The findings suggest that policymakers can enhance the success of filtering policies by focusing on institutional coherence, strengthening technical infrastructure, and promoting transparency and public participation.



Practical consequences: Evaluating government performance on social media filtering in terms of efficiency, effectiveness, and public acceptability provides a practical tool for improving policymaking. Such evaluation can reduce social and economic harms, increase accountability, and foster positive interaction between the government and the public.



Innovation or value of the article: One of the innovative aspects of this research lies in its use of a three-dimensional framework—efficiency, effectiveness, and public acceptability—to evaluate the Iranian government’s performance on social media filtering. While many previous studies have addressed the effects of filtering in a fragmented and isolated manner, this study combines the three perspectives, thereby offering a comprehensive and multidimensional analysis. This holistic approach not only enriches academic understanding but also provides practical guidance for policymakers seeking balanced and sustainable solutions.

کلیدواژه‌ها [English]

• Government
• Filtering
• Social Networks