نوع مقاله : مستخرج از رساله

نویسندگان

• مرتضی گل آور ¹
• ناصر میرسپاسی ²
• نیلوفر میرسپاسی ³

¹ دانشجوی دکتری مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات ، تهران ، ایران

² استاد گروه مدیریت دولتی ،دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

³ استادیار گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر، تهران، ایران

چکیده

هدف: دو رکن اساسی که بر زندگی هر فرد تأثیر می‌گذارند، کار و زندگی شخصی او هستند. داشتن یک تعادل مناسب و هم‌راستایی میان این دو عامل نه تنها به سلامت جسمی و روانی فرد کمک می‌کند، بلکه به بهبود کیفیت زندگی‌اش نیز منجر می‌شود. هر فرد باید بتواند میان نیازها و توقعات مربوط به این دو بخش از زندگی خود، هماهنگی برقرار کند؛ در غیر این صورت، با بروز تضاد و تنش‌های درونی مواجه خواهد شد. پژوهش‌های فراوانی در زمینه تعادل بین کار و زندگی انجام شده است، به‌ویژه در کشورهای غربی که غالب تحقیقات موجود از آنجا ناشی می‌شود. با این حال، در کشور ایران، با توجه به ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی خاص خود، این بحث در سال‌های اخیر اهمیت بیشتری پیدا کرده است و محققان ایرانی تلاش کرده‌اند تا در این زمینه تحقیق کنند. اما نکته قابل توجه این است که بیشتر این تحقیقات بر اساس الگوهای فرهنگی و اجتماعی غربی شکل گرفته‌اند. بنابراین، نیاز به طراحی الگویی بر پایه‌ی آموزه‌های اسلامی برای ایجاد تعادل میان کار و زندگی در سازمان‌هایی با فرهنگ اسلامی به شدت احساس می‌شود، هدف این پژوهش طراحی و اعتبارسنجی الگوی تعادل کار وزندگی کارکنان در سازمان‎های دولتی مبتنی بر نظام معرفتی اسلام است.

طراحی/ روش‌شناسی/ رویکرد: این پژوهش ازنظر هدف، توسعه‌ای- کاربردی و در زمره پژوهش‌های آمیخته محسوب می‌شود. در گام کیفی، متون گران‌قدر نهج‌البلاغه، نهج‌الفصاحه، میزان‌الحکمه و مفاتیح‌الحیاه موردبررسی قرار گرفت و داده‌ها با روش تحلیل تم (مضمون) تحلیل شدند. همچنان، در مرحله کمّی به‌منظور اعتبارسنجی مدل از روش تحلیل مدل اندازه‌گیری در چارچوب مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM)، استفاده شد. بدین منظور، از 127 نفر از مدیران و کارکنان دریکی از سازمان‌های دولتی با پرسش‌نامه پژوهشگر ساخته نظرخواهی به عمل آمد. در این مرحله، روش محاسبه حجم نمونه فرمول کوکران و روش نمونه‌گیری تصادفی ساده بود.

یافته‌های پژوهش: برای مدل پژوهش سه مضمون کلی شامل فردی، سازمانی و اجتماعی، نه مضمون فراگیر شامل مهارت برنامه‌ریزی، اهمیت به‌سلامتی، مسئولیت‌پذیری، مهارت تاب‌آوری، حمایت سازمان، حمایت مدیر، حمایت همکار، حمایت نزدیکان و حمایت سایرین، 27 مضمون سازمان دهنده و 93 مضمون پایه شناسایی شد. همچنین نتایج تحلیل‌های کمی نیز مؤید معناداری ارتباط بین ابعاد و مؤلفه‌های الگوی تحقیق بود. ضریب تعیین محاسبه‌شده برای عوامل فردی، سازمانی و اجتماعی به ترتیب مقادیر 715/0، 639/0 و 506/0 است که نشان می‌دهد مقادیری مناسب هستند.

محدودیت‌ها و پیامدها: با توجه به ذات تحقیقات کیفی و تاثیرپذیری بالای این تحقیقات از ذهنیات محقق، می توان سوگیری های ذهنی محقق را در پژوهش حاضر به عنون یکی از محدودیت های تحقیق حاضر در نظر گرفت. همچنین در بخش کمی استفاده از ابزار پرسشنامه به عنوان ابزاراصلی گردآوری داده ها به علت مشکلات عمومی موجود مانند پاسخگویی مغرضانه و خطاهایی از ای دست می‌تواند دقت نتایج را کاهش دهد.

پیامدهای عملی: با توجه به اینکه آموزه‌های اسلامی به عنوان یکی از مهم‌ترین منابع برای فهم و هدایت جنبه‌های مختلف زندگی و کار محسوب می‌شوند، نتایج مطالعه حاضر می‌تواند بسیاری از چالش‌های موجود کارکنان و سازمان‌ها را در خصوص تعادل کار و زندگی برطرف سازد. این الگو با معرفی ابعاد فردی، سازمانی و اجتماعی، به سازمان‌های دولتی کمک می‌کند تا از پیدایش عواقب منفی ناشی از عدم رعایت توازن کار و زندگی جلوگیری کرده و در عین حال به بهبود بهره‌وری، رضایت شغلی و سلامت روانی کارکنان کمک کند.

ابتکار یا ارزش مقاله: نوآوری این پژوهش در آن است که مؤلفه‌های تعادل کار و زندگی را بر مبنای آموزه‌های اسلامی شناسایی و تبیین می‌کند؛ رویکردی که در پژوهش‌های پیشین کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این الگوی بومی می‌تواند به کارکنان و سازمان‌های دولتی در ایجاد تعادلی مبتنی بر ارزش‌های اسلامی کمک کند و در نتیجه، موجب بهبود عملکرد فردی و سازمانی گردد.

کلیدواژه‌ها

• تعادل کار و زندگی
• سازمان‌های دولتی
• عوامل مؤثر
• تحلیل محتوای کیفی
• مدل‌سازی معادلات ساختاری

عنوان مقاله [English]

Identifying and Analyzing Factors Affecting Work-Life Balance in Iranian Public Organizations: An Approach Based on the Islamic Epistemic System

نویسندگان [English]

• morteza golavar ¹
• Naser Mirsepasi ²
• Niloufar Mirsepasi ³

¹ PhD student the field Public Administration College of management and economics University Science and Research Unit, Islamic Azad , Tehran, Ir an

² Professor, Department of Public Administration, Faculty of Management and Economics, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran

³ Assistant Professor, Department of Business Administration, Faculty of Management and Accounting, Islamic Azad University, Islamshahr Branch, Tehran, Iran

چکیده [English]

Purpose: The two fundamental pillars that affect every person’s life are their work and their personal life. Having a proper balance and alignment between these two factors not only helps a person’s physical and mental health, but also improves their quality of life. Every person must be able to establish harmony between the needs and expectations related to these two parts of their life; otherwise, they will face internal conflicts and tensions. A lot of research has been conducted in the field of work-life balance, especially in Western countries, where most of the existing research comes from. However, in Iran, due to its specific cultural and social characteristics, this discussion has become more important in recent years, and Iranian researchers have tried to conduct research in this field. However, it is noteworthy that most of this research has been based on Western cultural and social patterns. Therefore, the need to design a model based on Islamic teachings to create a balance between work and life in organizations with an Islamic culture is strongly felt. The purpose of this research is to design and validate a model of work-life balance for employees in government organizations based on the Islamic epistemological system.

Design/ methodology/ approach: This research is developmental-applied in terms of its purpose and is considered a mixed-method research. In the qualitative step, the valuable texts of Nahj al-Balagha, Nahj al-Fasaha, Mizan al-Hikmah and Mafatih al-Hayyah were examined and the data were analyzed using thematic analysis. Also, in the quantitative step, in order to validate the model, the measurement model analysis method within the framework of structural equation modeling based on partial least squares (PLS-SEM) was used. For this purpose, 127 managers and employees in a government organization were surveyed using a researcher-made questionnaire. In this step, the sample size calculation method was the Cochran formula and the simple random sampling method.

Research Findings: For the research model, three general themes including individual, organizational, and social, nine comprehensive themes including planning skills, importance of health, responsibility, resilience skills, organizational support, manager support, colleague support, close family support, and support from others, 27 organizing themes, and 93 basic themes were identified. The results of quantitative analyses also confirmed the significance of the relationship between the dimensions and components of the research model. The calculated coefficient of determination for individual, organizational, and social factors are 0.715, 0.639, and 0.506, respectively, which indicates that they are appropriate values.

Limitations & Consequences: Given the nature of qualitative research and the high influence of this research on the researcher's mindset, the researcher's biases in the present study can be considered as one of the limitations of the present study. Also, in the quantitative part, the use of questionnaires as the main tool for collecting data due to common problems such as biased responses and errors of this kind can reduce the accuracy of the results.

Practical Consequences: Given that Islamic teachings are considered one of the most important sources for understanding and guiding various aspects of life and work, the results of the present study can address many of the existing challenges of employees and organizations regarding work-life balance. By introducing individual, organizational, and social dimensions, this model helps government organizations prevent the negative consequences of not observing work-life balance and at the same time help improve productivity, job satisfaction, and mental health of employees.

Innovation or value of the Article: The innovation of this research is that it identifies and explains the components of work-life balance based on Islamic teachings, an approach that has received less attention in previous research. This indigenous model can help employees and government organizations create a balance based on Islamic values, and as a result, improve individual and organizational performance.

کلیدواژه‌ها [English]

• Work-life balance
• Public organizations
• Influencing factors
• Qualitative content analysis
• Structural equation modeling (SEM)