چشم انداز مدیریت دولتی

شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر تعادل کار و زندگی کارکنان در سازمان‌های دولتی ایران: رهیافتی مبتنی بر نظام معرفتی اسلام

نوع مقاله : مستخرج از رساله

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استاد گروه مدیریت دولتی ،دانشکده مدیر یت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 استادیار گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت و حسابداری، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

10.48308/jpap.2026.242468.1530

چکیده

هدف: دو رکن اساسی که بر زندگی هر فرد تأثیر می‌گذارند، کار و زندگی شخصی او هستند. داشتن یک تعادل مناسب و هم‌راستایی میان این دو عامل نه تنها به سلامت جسمی و روانی فرد کمک می‌کند، بلکه به بهبود کیفیت زندگی‌اش نیز منجر می‌شود. هر فرد باید بتواند میان نیازها و توقعات مربوط به این دو بخش از زندگی خود، هماهنگی برقرار کند؛ در غیر این صورت، با بروز تضاد و تنش‌های درونی مواجه خواهد شد. پژوهش‌های فراوانی در زمینه تعادل بین کار و زندگی انجام شده است، به‌ویژه در کشورهای غربی که غالب تحقیقات موجود از آنجا ناشی می‌شود. با این حال، در کشور ایران، با توجه به ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی خاص خود، این بحث در سال‌های اخیر اهمیت بیشتری پیدا کرده است و محققان ایرانی تلاش کرده‌اند تا در این زمینه تحقیق کنند. اما نکته قابل توجه این است که بیشتر این تحقیقات بر اساس الگوهای فرهنگی و اجتماعی غربی شکل گرفته‌اند. بنابراین، نیاز به طراحی الگویی بر پایه‌ی آموزه‌های اسلامی برای ایجاد تعادل میان کار و زندگی در سازمان‌هایی با فرهنگ اسلامی به شدت احساس می‌شود، هدف این پژوهش طراحی و اعتبارسنجی الگوی تعادل کار  و زندگی کارکنان در سازمان‎های دولتی مبتنی بر نظام معرفتی اسلام است.
طراحی/ روش‌شناسی/ رویکرد: این پژوهش از نظر هدف، توسعه‌ای- کاربردی و در زمره پژوهش‌های آمیخته محسوب می‌شود. در گام کیفی، متون گران‌قدر نهج‌البلاغه، نهج‌الفصاحه، میزان‌الحکمه و مفاتیح‌الحیاه مورد بررسی قرار گرفت و داده‌ها با روش تحلیل تم (مضمون) تحلیل شدند. همچنان، در مرحله کمّی به‌منظور اعتبارسنجی مدل از روش تحلیل مدل اندازه‌گیری در چارچوب مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM)، استفاده شد. بدین منظور، از 127 نفر از مدیران و کارکنان در یکی از سازمان‌های دولتی با پرسش‌نامه پژوهشگر ساخته نظرخواهی به عمل آمد. در این مرحله، روش محاسبه حجم نمونه فرمول کوکران و روش نمونه‌گیری تصادفی ساده بود.
یافته­‌های پژوهش: برای مدل پژوهش سه مضمون کلی شامل فردی، سازمانی و اجتماعی، نه مضمون فراگیر شامل مهارت برنامه‌ریزی، اهمیت به‌سلامتی، مسئولیت‌پذیری، مهارت تاب‌آوری، حمایت سازمان، حمایت مدیر، حمایت همکار، حمایت نزدیکان و حمایت سایرین، 27 مضمون سازمان دهنده و 93 مضمون پایه شناسایی شد. همچنین نتایج تحلیل‌های کمی نیز مؤید معناداری ارتباط بین ابعاد و مؤلفه‌های الگوی تحقیق بود. ضریب تعیین محاسبه‌شده برای عوامل فردی، سازمانی و اجتماعی به ترتیب مقادیر 715/0، 639/0 و 506/0 است که نشان می‌دهد مقادیری مناسب هستند.
محدودیت­‌ها و پیامدها: با توجه به ذات تحقیقات کیفی و تاثیرپذیری بالای این تحقیقات از ذهنیات محقق، می‌توان سوگیری‌های ذهنی محقق را در پژوهش حاضر به عنون یکی از محدودیت‌های تحقیق حاضر در نظر گرفت. همچنین در بخش کمی استفاده از ابزار پرسشنامه به عنوان ابزار اصلی گردآوری داده ها به علت مشکلات عمومی موجود مانند پاسخگویی مغرضانه و خطاهایی از این دست می‌تواند دقت نتایج را کاهش دهد.
پیامدهای عملی: با توجه به اینکه آموزه‌های اسلامی به عنوان یکی از مهم‌ترین منابع برای فهم و هدایت جنبه‌های مختلف زندگی و کار محسوب می‌شوند، نتایج مطالعه حاضر می‌تواند بسیاری از چالش‌های موجود کارکنان و سازمان‌ها را در خصوص تعادل کار و زندگی برطرف سازد. این الگو با معرفی ابعاد فردی، سازمانی و اجتماعی، به سازمان‌های دولتی کمک می‌کند تا از پیدایش عواقب منفی ناشی از عدم رعایت توازن کار و زندگی جلوگیری کرده و در عین حال به بهبود بهره‌وری، رضایت شغلی و سلامت روانی کارکنان کمک کند.
ابتکار یا ارزش مقاله: نوآوری این پژوهش در آن است که مؤلفه‌های تعادل کار و زندگی را بر مبنای آموزه‌های اسلامی شناسایی و تبیین می‌کند؛ رویکردی که در پژوهش‌های پیشین کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این الگوی بومی می‌تواند به کارکنان و سازمان‌های دولتی در ایجاد تعادلی مبتنی بر ارزش‌های اسلامی کمک کند و در نتیجه، موجب بهبود عملکرد فردی و سازمانی گردد.
نوع مقاله: مقاله پژوهشی

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Identifying and Analyzing Factors Affecting Work-Life Balance in Iranian Public Organizations: An Approach Based on the Islamic Epistemic System

نویسندگان [English]

  • Morteza Golavar 1
  • Naser Mirsepasi 2
  • Niloufar Mirsepasi 3

1 PhD Student in Public Administration, Faculty of Management and Economics, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.

2 Professor, Department of Public Administration, Faculty of Management and Economics, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.

3 Assistant Professor, Department of Business Administration, Faculty of Management and Accounting, Islamshahr Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

Purpose: The two fundamental pillars that affect every person’s life are their work and their personal life. Having a proper balance and alignment between these two factors not only helps a person’s physical and mental health but also improves their quality of life. Every person must be able to establish harmony between the needs and expectations related to these two parts of their life; otherwise, they will face internal conflicts and tensions. A lot of research has been conducted in the field of work-life balance, especially in Western countries, where most of the existing research comes from. However, in Iran, due to its specific cultural and social characteristics, this discussion has become more important in recent years, and Iranian researchers have tried to conduct research in this field. However, most of this research has been based on Western cultural and social patterns. Therefore, the need to design a model based on Islamic teachings to balance work and life in organizations with an Islamic culture is strongly felt. The purpose of this research is to design and validate a model of work-life balance for employees in government organizations, grounded in the Islamic epistemological system.
Design/ methodology/ approach: This research is developmental-applied in purpose and is considered mixed-methods research. In the qualitative step, the valuable texts of Nahj al-Balagha, Nahj al-Fasaha, Mizan al-Hikmah, and Mafatih al-Hayyah were examined, and the data were analyzed using thematic analysis. Also, in the quantitative step, in order to validate the model, the measurement model analysis method within the framework of structural equation modeling based on partial least squares (PLS-SEM) was used. For this purpose, 127 managers and employees in a government organization were surveyed using a researcher-made questionnaire. In this step, the sample size calculation used the Cochran formula, and simple random sampling was used.
Research Findings: For the research model, three general themes, including individual, organizational, and social, nine comprehensive themes, including planning skills, importance of health, responsibility, resilience skills, organizational support, manager support, colleague support, close family support, and support from others, 27 organizing themes, and 93 basic themes were identified. The results of quantitative analyses also confirmed the significance of the relationship between the dimensions and components of the research model. The calculated coefficient of determination for individual, organizational, and social factors are 0.715, 0.639, and 0.506, respectively, which indicates that they are appropriate values.
Limitations & Consequences: Given the nature of qualitative research and its strong influence on the researcher's mindset, the researcher's biases in the present study can be considered one of its limitations. Also, in the quantitative part, using questionnaires as the main data-collection tool, due to common problems such as biased responses and similar errors, can reduce the accuracy of the results.
Practical Consequences: Given that Islamic teachings are considered among the most important sources for understanding and guiding various aspects of life and work, the results of the present study can help address many of the existing challenges faced by employees and organizations regarding work-life balance. By introducing individual, organizational, and social dimensions, this model helps government organizations prevent the negative consequences of failing to observe work-life balance and, at the same time, improve employees' productivity, job satisfaction, and mental health.
Innovation or value of the Article: The innovation of this research is that it identifies and explains the components of work-life balance based on Islamic teachings, an approach that has received less attention in previous research. This indigenous model can help employees and government organizations strike a balance based on Islamic values and, as a result, improve individual and organizational performance.
Paper Type: Original Paper
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Work-Life Balance
  • Public Organizations
  • Influencing Factors
  • Qualitative Content Analysis
  • Structural Equation Modeling (SEM)
  1. Alameddine, M., Al-Yateem, N., Bou-Karroum, K., Hijazi, H., Al Marzouqi, A., & Al-Adawi, S. (2023). Measurement of work-life balance: A scoping review with a focus on the health sector. Journal of Nursing Management, 31(7), 2899-2914. https://doi.org/10.1111/jonm.13907
  2. Barnett, R. C., & Hyde, J. S. (2020). Women, men, work, and family: An expansionist theory. American Psychologist, ۵۶(۶), ۷۸۱–۷۹۶. https://doi.org/10.1037/0003-066X.56.10.781
  3. Bhaskar, R. (2005). The Possibility of Naturalism :A Philosophical Critique of the Contemporary Human Sciences. London & New York: Routledge.
  4. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, ۳(۲), ۷۷–۱۰۱. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
  5. Brough, P., Timms, C., Chan, X. W., Hawkes, A., & Rasmussen, L. (2023). Work–life balance: Definitions, causes, and consequences. Handbook of socioeconomic determinants of occupational
  6. health: From macro-level to micro-level evidence,473-487. https://doi.org/10.1007/978-3-030-31438-
  7. 5_20
  8. Chang, A., McDonald, P., & Burton, P. (2010). Methodological choices in work-life balance research 1987 to 2006: A critical review. The International Journal of Human Resource Management, 21(13), 2381–2413. https://doi.org/10.1080/09585192.2010.516592
  9. Dashti, Mohammad (2019). Translation of Nahj al-Balagha, Qom: Nashta Publications. (in Persian)
  10. Elo, S., & Kyngäs, H. (2008). The qualitative content analysis process. Journal of Advanced Nursing, 62(1), 107-115.
  11. Eshraghi, Hassan, Azarbaijani, Masoud, Taherpour Kalantari, Habibollah, Rahnavard Ahan, Farajollah (2019). Explaining the concept of relationship in Islam and identifying factors of individual life based on the perspective of work-family culture, Quarterly Journal of the Islamic University, 9(1), 4.23. (in Persian)
  12. Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39-50
  13. Hooman, Heydar Ali. (2024). A Practical Guide to Qualitative Research. Tehran: Organization for the Study and Compilation of University Humanities Books (SAMAT). (in Persian)
  14. Hsieh, H. F., & Shannon, S. E. (2005). Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative Health Research, 15(9), 1277-1288.
  15. Ibn Shu'bah, Hassan ibn Ali (2017), Under the Minds, translated by Sadeq Hassanzadeh, Qom: Al-Ali (AS) Publications. (in Persian)
  16. Islamic Consultative Assembly Research Center. (1989). The Constitution of the Islamic Republic of Iran, https://rc.majlis.ir (in Persian)
  17. Kamrani Mohmani, Mohammad Amin, Amiri, Ali Naghi, Akhavan Alavi, Seyed Hossein, Hamidizadeh Ali (2018), Designing a Work-Family Balance Model in the Iranian Nursing Community (Case Study: Jiroft University of Medical Sciences), PhD Thesis, Faculty of Management and Accounting, Farabi Campus, University of Tehran. (in Persian)
  18. Lin, Z., Gu, H., Gillani, K. Z., & Fahlevi, M. (2024). Impact of Green Work–Life Balance and Green Human Resource Management Practices on Corporate Sustainability Performance and Employee Retention: Mediation of Green Innovation and Organisational Culture. Sustainability, 16(15), 6621.
  19. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Beverly Hills, CA: Sage.
  20. Michael, A. R., Maria, G. M., George, H. J., Jayacyril, C. M., & Parayitam, S. (2025). Employee Commitment and Cognitive Engagement as Moderators in the Relationship Between Quality of Work Life and Work Life Balance: A Conditional Moderated Moderated‑Mediation Model. Global Business and Organizational Excellence.
  21. Moghbali Mahni, Sedighe, Hadi Peykani, Mehraban, Ebrahimzadeh Dastjerdi, Reza, Qaytani, Alborz (2021). Presenting a Negative Model of Islamic Work-Life Balance with a Meta-Composition Approach, Quarterly Journal of New Approaches to Jihadi Management and Islamic Governance, 1(4), 79-93. (in Persian)
  22. Mohammdi, Mustafa, Daneshfard, Karamollah, Asadi, Esmaeil (2022). Identifying the dimensions and components of work-life balance with an Iranian-Islamic lifestyle approach, Bi-Quarterly Journal of Lifestyle Research 15(2), 121-153. (in Persian)
  23. 21 Mohammadi Rayshahri, Mohammad (2005). Mizan-ul-Hikmah, translated by Hamid Reza Sheikhi. Qom: Dar al-Hadith. (in Persian)
  24. Panahi, Kazem, Shakeri, Mohsen and Barzegar, Kazem (2021). The effectiveness of stress coping skills training on work-life balance of employees of the General Directorate of Education of Yazd Province, Scientific Research Bimonthly of Yazd School of Public Health, 20(1), 12-24. (in Persian)
  25. Presidential Public Administration Training Center (BITA), General Policies of the Administrative System, https://www.smtc/312.ac.ir
  26. Rashidi, Mehdi, Rahimi, Amirreza, Asadzadeh, Fereshteh (2013). Identifying and analyzing approaches to improving work-family balance among employees of government organizations in Birjand city, Quarterly Journal of Khorasan Social-Cultural Studies, 19(1), 128-87. (in Persian)
  27. Sayer, Andrew. (2014). Method in the Social Sciences: A Realist Approach. Translated by Emad Afrogh, Tehran: Institute for Humanities and Cultural Studies. (in Persian)
  28. Septiani, D., Jalil, A., Septia, F., & Putri, A. D. (2024). Perceptions of Generation Z About Work Life Balance, Managerial Support and Workplace's Stress Level: A Literature Review. In International Conference On Research And Development (ICORAD) (Vol. 3, No. 2, pp. 208-217).
  29. Shah, D., & Barker, M. (2020). Work-life interface: experiences of Indian IT women repatriates. International Journal of Human Resource Management, 0(0), 1–34. https://doi.org/10.1080/09585192.2020.1737173\
  30. Shakeri, Zahra, Balya, Sirous (2022). Factors affecting work-life balance on the mental happiness of nurses in Pour Sina Hospital, Master's thesis, Islamic Azad University, Rasht Branch, Faculty of Management and Accounting. (in Persian)
  31. Shariati, E., Bahrami, L., & Safdarzadeh, S. F. (2023). An Analysis of Article 10 of the Constitution of the Islamic Republic of Iran and the Compatibility of its Indicators with Family-Related Laws. Public Law Studies Quarterly, 53(1). (in Persian)
  32. Sir, Sanam; Damghanian, Hossein and Farhadinejad, Mohsen (2024). Designing a model of work-life balance for women with emphasis on family strength in government organizations. Quarterly Journal of Government Organization Management, 13(1), 1-16. (in Persian)
  33. Soltan Mohammadi, Ameneh, Jamali, Akhtar, Moazami, Mojtaba (2024). Investigating the relationship between mental health and spirituality with work-life balance in faculty members of Azad University, Science and Research Branch, Quarterly Journal of Psychological Studies and Educational Sciences, 10(2), 159-150. (in Persian)
  34. Todd, sheri. (2004). Improving work- life balance- what are other countries doing? Human resources and skills development Canada.
  35. Zaitouni, M., Hewapathirana, G., Mostafa, M., Al Hajj, R.,& ElMelegy, A. R. (2025). Work-life balance: A landscape mapping of two decades of scholarly research. Heliyon, 10(14), e34084. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e34084.
چشم انداز مدیریت دولتی
دوره 17، شماره 1 - شماره پیاپی 65
فروردین 1405
صفحه 45-66