دوره 6, شماره 1

بهار 1394

فهرست مطالب

مقالات

چکیده

     مدیران با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات تلاش می‌کنند به‌طور بنیادی هدف، شکل و اقدامات مدیریتی را تغییر دهند و در این راستا با چالش‌ها و فرصت‌های توسعه آتی فناوری اطلاعات و ارتباطات روبه‌رو هستند. نخستین چالش، غلبه بر قلمرو محدود برخورد با فناوری اطلاعات و ارتباطات در حال‌حاضر است، چالش دوم، چگونگی مقابله با مسائل ناشی از پیچیدگی است که قابلیت کنترل و مدیریت سازمان را به‌عنوان یک سیستم، محدود می‌کند. چالش سوم با مسئله پیچیدگی پیوند دارد و موضوعات بنیادی پایداری و قابلیت زیستن را تشریح می‌کند. در پی چالش سوم، چالش چهارمی پیش می‌آید که شناسایی حالت‌های بقا برای سیستم‌ها است و همچنین معماری‌های سیستم پویایی که پدیدار می‌شود و در برابر تغییرات محیطی که در آن زندگی می‌کند، تاب‌آور است.

علی رضاییان
PDF
19-25

 

چکیده

     توسعه فناوري اطلاعات و ارتباطات تأثير زیادی در زندگي انسان گذاشته است. دامنه اين توسعه، در آينده، مجموعه‌اي از تهديدها و فرصت‌ها به همراه خواهد داشت كه براي مواجهه فعال با آن بايد آن را شناخت و آماده شد. آواتاريسم، پديده نوظهوري است كه رشد و گسترش آن از كشف روشي نوين برای پركردن خلأ‌هاي ارتباطي انساني منشأ می­گیرد. اين پژوهش با تمركز بر روشي جديد در آينده‌پژوهي باعنوان «تحليل لايه‌اي علت‌ها»، درصدد تجزيه­وتحليل علل آواتاريسم است؛ بنابراین بااستفاده از «روش دلفی» نسبت به هم‌گرایی دیدگاه‌های 16 نفر از خبرگان تحقیق اقدام شده است. مطابق نتايج پژوهش در آشكارترين سطح علّي، عناصري نظير رشد فناوري، تنوع‌طلبي و سرگرم‌سازي، شكل‌گيري اين پديده را توجيه مي‌کند. در لايه بالاتر، عناصری اساسي‌تر نظير تمركز بر نيازهاي اشباع‌نشده بشري به علت نياز به ارتباط و تعامل و جذابيت‌هاي اقتصادي و اجتماعي تاثيرگذار بوده‌اند. در لايه سوم كه عوامل بنيادي آواتاريسم را مطرح مي‌كند ملاحظه مي‌شود كه فلسفه شكل‌گيري اين پديده در تفكر انسان‌محوري و تلاش براي تقليل‌گرايي نظام هستي صرفاً در چارچوب توانمندي‌هاي انسان، ريشه دارد، ضمن اينكه تفكر غالب در پيدايش اين رويكرد تمايل به قهرمان‌سازی است.

سعید خزائي, علیرضا نصرتي, فاطمه تكلوي
PDF
26-41

     هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی ابعاد آواتاریسم و تحلیل تأثیرات آن بر تحولات فرهنگی آینده کشور ایران است. با پیشرفت روزافزون فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی در عصر دانش‌بنیان، یکی از پیامدهای مسلم دیجیتالی­شدن جوامع انسانی، شکل‌گیری زندگی دوم یا زندگی در فضای مجازی به موازات زندگی حقیقی است. آواتارها به‌عنوان اعضای جامعه مجازی آینده، ویژگی‌های اساسی انسان آینده را رقم خواهند زد که این امر، شناخت آینده را در گروی شناخت آن‌ها قرار می‌دهد. پژوهش حاضر ازنظر نوع هدف، توسعه‌ای و ازنظر روش اجرا، توصیفی-تحلیلی است، همچنین روش مورداستفاده برای آینده‌پژوهی «سناریوسازی بااستفاده از رویکرد GBN» است که بااستفاده از این ‌روش به ترسیم و تصور آینده با طراحی سناریوهایی فرضی پرداخته شد. جامعه آماری پژوهش را خبرگان دانشگاهی در حوزه مدیریت فناوری اطلاعات و ارتباطات تشکیل می­دهند. درنهایت با تشکیل ماتریس دوبعدی که در محور عمودی، مؤلفه‌های فرهنگی و فنی و در محور افقی، مؤلفه‌های هم‌افزایی مثبت، هم‌افزایی مثبت و منفی و هم‌افزایی منفی، قرار گرفته‌اند؛ درمجموع شش سناریو تدوین­شده و تأثیرات آواتاریسم بر تحولات فرهنگی آینده ایران در این سناریوها تحلیل شده است.

روح‌الله تولایی, محمد میلاد احمدی
PDF
41-77

چکیده

     مقاله حاضر روش‌شناسی آینده‌نگاری علم و فناوری درزمینه طراحی سیاست‌های آینده‌نگر در مورد شهره‌ای‌های هوشمند و سبز ارائه کرده و با مطالعه موردی از شهر تبریز همراه شده است. هدف از موردکاوی، انعکاس این موضوع است که چگونه می‌توان چشم‌اندازهای سیاستی را در بستر پویای محرک‌های اجتماعی، توسعه راه‌حل‌ها و بازارها و فناوری‌های توانمندساز بنا نهاد؛ همچنین درباره این موضوع که چگونه رویکرد ترسیم نقشه راه می‌تواند باعث هدایت و راهنمایی استراتژیک برای شناسایی مراحل موردنیاز تحول به سمت یک چشم‌انداز مشترک شود نیز بحث شد. این موضوع می‌تواند مؤید یک چشم‌انداز دقیق‌تر از توالی تکامل فناوری‌ها و نوآوری‌ها و ابزارهای وابسته به سیاست‌ها باشد. رویکرد ترسیم نقشه راه نمایانگر نوعی آینده‌نگاری است که می‌تواند به شناسایی وابستگی‌ها در آینده کمک کند. مطالعه شهر هوشمند تبریز در افق 1404، مثالی از یک نقشه راه تحول‌آفرین است که با رویکرد آینده‌نگاری فناوری بااستفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و پانل خبرگان انجام شده است.

عین الله کشاورز ترک*, مهدی قلیزاده
PDF
79-97

چکیده

     امروزه فناوری اطلاعات به‌صورت فزاینده‌ای در­حال پیشرفت است و ساختار پیچیده‌ای را در برمی‌گیرد. در این شرایط بهره‌گیری از اطلاعات صحیح، دقیق، کامل و به‌روز در سیستم‌های اطلاعاتی امری اجتناب‌ناپذیر محسوب می‌شود. همچنین با توجه به وجود رقابت گسترده در کسب‌وکارهای مبتنی بر این حوزه، اتخاذ تصمیم‌های دقیق، به‌موقع و تأثیرگذار دارای اهمیت زیادی است. در این خصوص مدیران سازمان‌ها به‌منظور بهبود عملکرد خود نیازمند اطلاعاتی در مورد وضعیت فعلی، شرایط محیطی، فرصت‌ها، تهدیدات، جایگاه، وضعیت رقبا، روند اقتصادی، شرایط سیاسی و اجتماعی و غیره هستند؛ بنابراین ایجاد پایگاه‌های داده‌ای بزرگ در این مراکز و نیز تجزیه‌وتحلیل داده‌های آن، لازمه دوام و بقای سیستم‌ها است. در این میان بهره‌گیری از فناوری‌های کارا مانند داده‌کاوی به‌منظور کشف و استخراج اطلاعات پنهان از پایگاه داده‌های بزرگ، بسیار حائز اهمیت است. در سال‌های اخیر داده‌کاوی به‌طور گسترده‌ای در حوزه‌های علمی و مهندسی مانند علوم فناوری اطلاعات، ژنتیک، داروسازی، آموزش و غیره استفاده شده است. در این مقاله پژوهشگران قصد دارند با یک رویکرد آینده‌پژوهی اکتشافی از طریق روش­های تحلیل روندها و پایش روندها، افق آتی داده‌کاوی را ترسیم و کاربردهای گوناگون آن را در حوزه‌های مختلف بررسی کنند.

سجاد شکوهیار, علی مهماندوست**

 

     با ظهور جامعه شبکه‌ای و توسعه شبکه‌های اجتماعی فیزیکی و مجازی، مناسبات قدرت در جوامع دستخوش تغییرات زیادی شده است. با ظهور شکل‌های جدید قدرت در جامعه شبکه‏ای ازجمله قدرت شبکه‏بندی، قدرت شبکه، قدرت شبکه‏ای­شده و قدرت شبکه‏ساز، توازن قدیمی قدرت در جوامع به‏هم خورده و شهروندان بیش از گذشته در فرآیندهای سیاسی و اجتماعی قدرت نقش‏آفرین شده‌اند. در شرایط جدید ازجمله مهم‏ترین مسیرهای قدرت‏آفرینی شهروندان، شبکه‏های اجتماعی مجازی و ازجمله اصلی‏ترین عرصه‏های این ایفای قدرت در رقابت‏های انتخاباتی است. این عرصه از سویی فرصت‏ مناسبی برای آینده‏پژوهی و دیده‏بانی انتخابات فراهم کرده و از سوی دیگر ضرورت این نوع از پژوهش‌ها را مشخص ساخته است. تقریباً در تمام پژوهش‏های آینده‏پژوهی، دیده‏بانی (پایش و پویش) مقدمه لازم تلقی می‏شود. از طریق دیده‏بانی مناسب وقایعی که احتمال رخ دادن آنها وجود دارد مورد بررسی قرار گرفته و آسیب‏پذیری و غافل‏گیری کاهش خواهد یافت. انتخابات، همواره یکی از مهم‏ترین فضاهای عدم‌قطعیت در کشور ایران بوده است. هریک از دوره‏های انتخاباتی ایران پس از انقلاب با شگفتی‏سازی همراه بوده است و دیده‏بانی فضای کنونی این احتمال را تقویت می‏کند که مؤلفه شگفتی‏ساز انتخابات آتی، فضای مجازی و شبکه‏های اجتماعی باشد.

محمدمهدی مولایی, مصطفی حسینی گلکار
PDF
121-132

     امروزه با نگرش به روند فزاینده اثرگذاری و نقش فضای مجازی در جوامع مختلف، توجه به زیرساخت‌های فناوری حوزه ارتباطات و اطلاعات به‌عنوان یکی از پیشروترین زمینه‌های دانش و فنّاوری دارای اهمیت زیادی است. در این پژوهش ابتدا وضعیت موجود زیرساخت‌های کشور از طریق مصاحبه، جلسه­های طوفان فکری و تکمیل پرسشنامه با برخی خبرگان حوزه فناوری ارتباطات و اطلاعات کشور و با استفاده از روش «سوات» (قوت‌ها، ضعف‌ها، فرصت‌ها، تهدیدها) سنجیده می‌شود، سپس وضعیت مطلوب برای توسعه زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات کشور در افق ده‌ساله آینده در فضای مجازی با استفاده از پیشران‌ها و روندهای موجود ترسیم و درنهایت چهار سناریوی راهبردی برای دستیابی به وضعیت مطلوب بر طبق روش هفت مرحله‌ای سناریونویسی ارائه و اولویت‌بندی می­شوند. بخش‌های ارتباطی و بستر دسترسی، بازار و صنعت، عصر اطلاعات، تأمین فناوری و پژوهش و توسعه، امنیت و ایمنی، قوانین و مقررات، نهادی در توسعه زیرساخت‌ها موردتوجه قرار گرفته‌اند.

مهدی عمرانی, محسن بهرامی, مسعود شفیعی*
PDF
133-147