دوره 5, شماره 4

زمستان 1393

فهرست مطالب

مقالات

امروزه محیط سازمان­ها دارای پویایی‌های بسیاری است و عوامل زیادی عملکرد کارکنان و در نهایت عملکرد سازمان­ها را متأثر می­سازد. یکی از متغیرهای مهم سازمانی، طردشدگی کارکنان از سوی افراد و گروه­های کاری است که بر رفتار سازمانی و در نهایت عملکرد شغلی آنان تأثیرخواهد داشت. ازآنجاکه این مفهوم در مبانی نظری رفتار سازمانی ایران مغفول واقع شده و مدل جامعی برای آن تدوین نشده است، این پژوهش بر آن شد تا با رویکردی اکتشافی، مدلی برای آن تدوین کند. ابتدا با مطالعه عمیق پژوهش­های پیشین ابعاد مختلف این مفهوم بررسی شد و پس از طراحی راهنمای مصاحبه، نمونه­ای هدفمند شامل 48 نفر از مدیران، کارشناسان مسئول و کارشناسان اداره­های مرکزی دو بانک ایرانی «بانک ملت» و «بانک خاورمیانه» از طریق انجام مصاحبه­های عمیق مطالعه شد. استراتژی نظریه داده‌بنیاد برای مدل‌سازی پژوهش انتخاب و مدل فرآیند طردشدگی بر مبنای آن طراحی شد. بر اساس این مدل، محرک‌هایی در دو دسته عوامل مربوط به طردشونده و طردکننده موجب وقوع طردشدگی می­شود که ممکن است به صورت هدفمند و یا غیرعمدی باشد؛ بعد از وقوع پدیده طرد، با توجه به تعدادی عوامل زمینه‌ای و مداخله‌گر، واکنش­های احساسی و منطقی در درون فرد شکل می‌گیرد که با توجه به آن پیامدهایی در سه سطح فرد، گروه و سازمان واقع می‌شود.
عبداله توکلی, شهرام جمالی کاپک, ویدا خراسانی
PDF
پژوهش حاضر در تلاش است تا با واکایِ مفهوم «ظرفیت مازاد سازمانی»، زوایای گوناگون آن را در بستر حقیقیِ سازمان، شناسایی و تبیین کند. در این راستا از روش‌شناسیِ ظاهرشونده در نظریۀ داد‌بنیاد، استفاده شد و با اتکإ به اصل نمونه‌گیری نظری، 16 مصاحبه با مدیرانِ صنایع بخش خصوصیِ استان خراسان رضوی تا رسیدن به اشباع نظری، صورت گرفت. تجریه‌و‌تحلیل‌های انجام‌شده از طریق روش مقایسۀ مستمر در فرآیند کدگذاری حقیقی و نظری، 713 کد، 34 مفهوم و 6 مقوله را نشان داد که منجر به ظهور مدل نهایی پژوهش، پیرامون مقولۀ محوری، بات عنوان «فرا محرک‌های سازمانی» شد. مدل مربوطه به علل، عوامل همبسته، عوامل میانجی، اقتضائات و نتایج مربوط به مقولۀ محوریِ پژوهش و بستر مطالعه اشاره دارد؛ که در رویکرد ظاهرشونده به «خانوادۀ 6.سـی‌ها» مصطلح است. در مجموع، این پژوهش، زوایای جدیدی از مفهوم «ظرفیت‌های مازاد سازمانی» را شناسایی کرده و با تبیین نظریۀ «فر‌محرک‌های سازمانی»، برخی شکاف‌های موجود در رابطه با مفهوم «ظرفیت‌های مازاد سازمانی» را برطرف کرده و پرده از بسیاری ابهاماتِ آن پرده بر‌می‌دارد.
سیما ساغروانی*, سعید مرتضوی*, محمد لگزیان, فریبرز رحیم‌نیا*
PDF

چکیده

     با توجه به رقابت روزافزون در فضای کنونی کسب‌وکار، ایجاد محیط کارآفرینانه در سازمان، به نیاز اساسی بسیاری از سازمان‌ها تبدیل شده است. از آن‌جا ‌که فرهنگ سازمانی بر روی تمامی فرآیندهای سازمانی اثرگذار است، سازمان‌ها به منظور تسهیل در بروز رفتار کارآفرینانه، به بسترسازی فرهنگی متوسل می‌شوند. هدف پژوهش حاضر بررسی اهمیت نسبی ابعاد فرهنگ سازمانی در بروز رفتار کارآفرینانه است. در راستای نیل به هدف یادشده و با به‌کارگیری شیوه‌ای نظام‌مند، «شاخص فرهنگ سازمانی» و «مقیاس رفتار کارآفرینانه» به ترتیب به عنوان مناسب‌ترین چارچوب‌های نظری فرهنگ سازمانی و کارآفرینی سازمانی انتخاب شده و در نهايت اين دو چارچوب در قالب یک شبکه‌ پیچیده با يكديگر تركيب شده‌اند. در این پژوهش از قابلیت‌های روش‌های «گروه کانون» و «فرآیند تحلیل شبکه‌ای» استفاده شده است. با توجه به اینکه این پژوهش از راهبرد «مطالعه‌ی موردی» استفاده می‌کند، دامنه‌ی آن به «موسسه‌ هدایت فرهیختگان جوان» محدود شده است. نتایج حاکی از آن است هنگامی که ابعاد فرهنگ سازمانی و مؤلفه‌های رفتار کارآفرینانه، به منظور بررسی زمینه‌های بروز رفتار کارآفرینانه در سازمان، در قالب یک شبکه در نظر گرفته می‌شوند، از بین ابعاد فرهنگ سازمانی، پیوستگی اجتماعی و اعتماد نقش مهمی در بروز رفتار کارآفرینانه خواهند داشت.

حسن فارسيجاني, مریم اخوان خرازيان, محمدمهدي شهبازی
PDF

 

چکیده

     تصمیم‌گیری جزو مهم‌ترین وظایف مدیریت به شمار می‌رود. تصمیم‌های اتخاذشذه می‌تواند به دلایل متعدد، نامناسب بوده و کسب‌وکار را با خطرات جدی مواجه سازند. چنین پیامدی می‌تواند ناشی از قصور در انجام کامل و صحیح عمل و یا به‌واسطه بروز خطاهای تصمیم‌گیری باشد. از جمله خطاهای تصمیم‌گیری می‌توان به «خطای تعهد بیش‌از‌حد» اشاره کرد. منظور از خطای یادشده، افزایش سرمایه‌گذاری در راستای توالی تصمیم‌هایی است که در گذشته اخذ‌شده و تصمیم‌گیرانی که مسئول پیامدهای تصمیم خود هستند، در مواجهه با بازخورد منفی دریافتی، نسبت به آن اقدام‌ها، متعهد می‌شوند. مقاله حاضر، به آزمون تعهد بیش‌از‌حد در حوزه بودجه‌بندی سرمایه‌ای می‌پردازد. مشارکت‌کنندگان در پژوهش حاضر شامل دانشجویان رشته‌های اقتصاد، مالی و حسابداری هستند. نتایج حاکی از عدم تأثیر خطای تعهد بیش‌از‌حد بر تصمیم‌های بودجه‌بندی سرمایه‌ای و بنابراین رد پدیده یادشده است.

مریم دولو, علی رضائیان
PDF
يکي از مهم‌ترین مسائلي که سازمان‌ها همواره با آن مواجه هستند، بهبود عملکرد سازماني است که در قالب مفاهيمي چون رشد، سودآوري، افزايش سهم بازار، بهره‌وري و ساير شاخص‌ها مطرح مي‌شود. پژوهش حاضر به دنبال آن است تا رابطة ميان ارتباطات، تعارض و فرهنگ سازماني را مشخص کرده و رابطة آن با عملکرد را مورد بررسي قرار دهد. در اين راستا مؤسسات پژوهشي تحت نظارت «وزارت علوم، تحقيقات و فناوري» به عنوان جامعة آماري با کاربرد روش پژوهش ترکيبي و با‌استفاده از روش نمونه‌گيري هدفمند بررسی شدند و گونه‌هاي ارتباطات، تعارض و فرهنگ سازماني آن‌ها با استفاده از سه پرسشنامه مورد سنجش قرار گرفت. تعداد 188 پرسشنامه از 23 مؤسسه پژوهشي جمع‌آوري شد و در تحليل‌ها مورد استفاده قرار گرفت. سپس مدل پژوهش با استفاده از تحليل مسير مورد تأييد آماري قرار گرفت. يافته‌ها حاکي از آن است که ميان ارتباطات، تعارض، فرهنگ سازماني و عملکرد رابطة معنادار وجود دارد؛ همچنين بين هماهنگي استراتژيک و عملکرد نيز رابطة معنادار وجود دارد و با افزایش ميزان هماهنگي استراتژيک ميان اين عناصر، عملکرد نيز افزايش می‌یابد
زهره دهدشتي شاهرخ, امید مهديه*
PDF
ینده‌پژوهی فردی موج جدیدی در مطالعات آینده‌پژوهانه است. مطالعه و پژوهش در حوزه‌های کارآفرینی و آینده‌پژوهی نشان می‌دهد که آینده‌پژوهی فردی و کارآفرینی می‌توانند دستاوردهای چشمگیر متقابلی داشته باشند. کارآفرینی مفهومی است که نمی‌توان آن را جدا از "آینده" در نظر گرفت. کارآفرینان پتانسیل بالایی در شکل­دادن به آینده، همراه با ارزش‌آفرینی دارند. از این رو، مطالعه فرآیند آینده­پژوهی فردی کارآفرینان، مطالب ارزشمندی برای مطالعات روانشناختی، علوم شناختی و جامعه‌شناختی کارآفرینی و مطالعات آینده‌پژوهانه به همراه دارد. نظریه برخواسته از داده‌ها به استخراج مدلی برای فرآیند آینده­نگر کارآفرینان کمک می‌کند. در این مدل، شرایط علی‌وقوع خودنگاره­­(نگرش و رفتار آینده­پژوهانه در زندگی فردی و شغلی) کارآفرینان، علل بستر، شرایط مداخله‌گر، استراتژی­ها و چگونگی منتج­شدن این فرآیند به پیامدهایی که تضمین‌کننده رشد فرد و اجتماع هستند، بنابر روایت‌های 12 کارآفرین مشخص می‌شوند که تعریف دیده‌بان جهانی کارآفرینی از بین مدیر-مالکان کسب‌و‌کار تثبیت شده­ای که 5/3 سال از عمر آن می گذرد، انتخاب شدند
مهدی محمدی, سعید خزایی, محمدحسن مبارکی, سعید رضایی طرقی****
PDF
امروزه، مديريت دانش و مفاهيم استراتژيک مرتبط به آن به‌عنوان اجزاي مهمي برای بقاي سازمان‌ها شناخته شده‌اند. از آنجاكه هيچ سازماني داراي منابع نامحدود نيست و فضاي حاكم، فضايي رقابتي است، تدوين استراتژی‌های صحيح و رقابتي كه سازمان را به اهداف كلان مورد نظر خود برساند، از اهميت بالایی برخوردار است. هدف اصلي اين پژوهش شناسايي و تعيين استراتژی‌های اصلي مديريت دانش و همچنين شاخص‌های مربوط به هر استراتژي در «سازمان صداوسیمای جمهوري اسلامي ايران» است. جامعه آماري اين پژوهش مديران، معاونين و کارشناسان سازمان صداوسیما هستند. در اين پژوهش با استفاده از نظرات خبرگان مهم‌ترین استراتژی‌های «سازمان صداوسيما»، استخراج و با تلاقي اين استراتژی‌ها و استراتژی‌های دانشي سازمان [استراتژي کدگذاري و شخصی‌سازی دانش] اولين خانه کيفيت ايجاد شد. دومين خانه کيفيت بااستفاده از نتايج اولين خانه، رابطه ميان استراتژی‌های دانشي و راه‌کارهاي فني براي رسيدن به اين استراتژی‌ها را بررسي کرده و راه‌کارها را رتبه‌بندي می‌کند. يافته‌هاي پژوهش نشان مي­دهند که استراتژي توسعه و بهبود سيستم‌ها و تجهيزات فني مهم‌ترین استراتژي سازمان است؛ همچنين درنتیجه رتبه‌بندي استراتژی‌های دانشي سازمان، استراتژي کد‌گذاري، اولين رتبه و استراتژي شخصی‌سازی دومين رتبه را به خود اختصاص داد‌اند. از بين راهکارهاي دانشي نيز، راهکار حمایت مديران اجرايي سطح بالا از فعاليت‌هاي دانشي، رتبه اول را به خود اختصاص داده است.
زهرا ظهیری, جلال کریمی‌خواه, سید حبیب‌الله میر غفوری
PDF